1- مطابق نظر کارشناسان نجوم ، از آغاز مقارنه ی بین خورشید و ماه در روز پنجشنبه 19 مهر 1386 برابر با 11 اکتبر ( ماه شوال ) تا زمان غروب آن در افق ایران و مکه ی مکرمه ، حدود 9 تا 10 ساعت بیشتر نمی گذرد . بنا بر این ، امکان رؤیت ماه در نیمکره ی شمالی ، در غروب روز پنجشنبه 19 مهرماه وجود ندارد . حتی در غروب روز جمعه 20 مهر ماه نیز هلال ماه در افق اکثر مناطق ایران قابل رؤیت نخواهد بود و تنها در جزایر و سواحل خلیج فارس و دریای عمان ( و مناطق جنوبی تر یا غربی تر از ایران ) با چشم مسلح امکان رؤیت ماه در غروب جمعه وجود خواهد داشت . ولی رؤیت ماه در غروب روز پنجشنبه 19 مهر ماه ، برای مناطق جنوبی آمریکای جنوبی ممکن خواهد بود .
2- به گمان من « تحقق تولد “ماه نو” با آغاز مقارنه » و « قابل رؤیت بودن آن ، پس از گذشت 12 ساعت » از نظر علمی جای تردید ندارد . تأیید شرعی همین رویکرد علمی را در روایات معتبره ، می توان دید . مضمون آن روایات این است که ؛ « اگر هلال ماه تا قبل از ظهر روز بعد ( 16 تا 18 ساعت پس از غروب آفتاب ) در هریک ازمناطق جغرافیایی دیده شود ، آن روز برای همگان اول ماه خواهد بود » .
برخی از روایات یاد شده که صراحتا و یا تلویحا بر این مطلب دلالت می کنند را ببینید ؛
الف ) صریح معتبره ی حمّاد از امام صادق (ع) ، که از سوی فقهاء با عناوینی چون ؛ صحیحه ، مصحّحه ، موثّقه و حسنه ، متّصف شده و متن آن اینگونه است ؛ « اذا رأوا الهلال قبل الزوال ، فهو للیلته الماضیة ، و اذا رأوه بعد الزوال ، فهو للیلته المستقبلة = اگر هلال ماه را قبل از زوال ( ظهر شرعی ) ببینند ، مربوط به شب گذشته است و اگر آن را بعد از زوال ببینند ، مربوط به شب آینده است » ( کافی 4/78 ش10 . استبصار2 /73 ) .
ب ) صریح معتبره ی عبید بن زرارة و عبدالله بن بکیر از امام صادق (ع) که فرمود : « اذا رئی الهلال قبل الزوال ، فذلک الیوم من شوال ، و اذا رئی بعد الزوال فهو من شهر رمضان = اگر هلال ماه ، قبل از ظهر شرعی رؤیت شود ، آن روز از « شوال » محسوب می شود ، و اگر بعد از زوال دیده شود ، آن روز از ماه رمضان محسوب می گردد » ( استبصار2/ 74 ) .
پ ) صریح معتبره ی محمد بن عیسی ، که در پاسخ پرسش او ( که اگر قبل یا بعد از زوال ، ماه را ببینیم ، افطار کنیم یا خیر ؟ پاسخ مکتوب امام (ع) را اینگونه نقل می کند : « … فانه ان کان تاما رئی قبل الزوال = … اگر ماه تمام باشد ، قبل از زوال دیده می شود » ( تهذیب 4/177 شماره 62 . استبصار 2/73 ) .
ت ) مفهوم روایت محمد بن قیس از امام باقر (ع) نیز تأیید می کند که ؛ « اگر قبل از وسط النهار ( ظهر شرعی ) دیده شود ، آن روز اول شوال است » ( من لایحضره الفقیه 2/123 ش 1911. تهذیب 4/158 ش 12 . وسائل الشیعه 7/432 ) .
ث ) مفهوم معتبره ی اسحاق بن عمار نیز رؤیت قبل از وسط النهار را برای افطار و اول شوال بودن آن روز ، کافی می داند ( تهذیب 4/178 ش 65 ) .
تأیید این رویکرد در محاسبات زمانی ( تأثیر وقوع پدیده های نجومی در قبل یا بعد از ظهر ، در تغییر محاسبات ایام ) را در محاسبه ی سالهای شمسی نیز می توان مشاهده کرد . مثلا اگر زمان تحویل سال ، یک ثانیه بعد از 12 ظهر روز آخر سال شمسی باشد ، آن روز را به عنوان آخر اسفند ثبت می کنند ، در حالی که اگر تحویل سال ، یک ثانیه قبل از ظهر همان روز باشد ، آن روز را روز اول فروردین می دانند . بنا بر این معلوم می شود که مبنای محاسبه ی روزهای هر ماه ، مبتنی بر شاخص « نصف النهار » ( زوال ) است .
3- ملاک محاسبه ی « نصف النهار شرعی » در محاسبات شریعت محمدی (ص) شهر « مکه ی مکرمه » است که عنوان شرعی « ام القری » به معنی « مرکز اسلام » و قبله ی مسلمانان را دارد . تمامی محاسبات کلی ایام ، در محدوده ی شریعت محمدی (ص) را باید با مبنای « ام القری » اندازه گیری کرد ، همانگونه که مرکز کشورها ، ملاک تعیین اینگونه موارد برای تمامی مناطق کشور خود هستند (1) .
بنا بر این ، قبل یا بعد از ظهر شرعی در اثبات آغاز و پایان ماه های قمری ( که حکمی کلی و یگانه برای تمامی آدمیان را می طلبد ) ، با معیار زمانی مکه ی مکرمه محاسبه می شود و برای کل مسلمانان در سراسر جهان معتبر خواهد بود .
4-0بنا بر روایات یاد شده ، با توجه به اینکه تفاوت زمانی بین شرقی ترین بخش مسکونی زمین تا غربی ترین آن حدود 18 ساعت است و فاصله ی غربی ترین بخش مسکونی زمین تا مکه ی مکرمه حدود 10 ساعت است ، در هر بخشی از زمین که ماه « قبل از ظهر شرعی مکه » رؤیت شود ، برای اثبات شرعی تولد ماه نو ، در سراسر جهان کفایت می کند . هلال ماه شوال 1428 قمری ، از 3 ساعت پس از « غروب خورشید 19 مهر ماه در مکه ی مکرمه » در بخشی از نیمکره ی جنوبی قابل رؤیت خواهد بود . امکان علمی رؤیت ماه ، بخصوص در منطقه ی امریکای جنوبی ( که غروب آنان 7 تا 10 ساعت با افق ایران و مکه ی مکرمه فاصله دارد و حدود 17 ساعت پس از مقارنه است ) ، برای اثبات شرعی تحقق « ماه نو » عقلا و نقلا کفایت می کند .
5- بنا بر این ، روز پنجشنبه 19 مهرماه ، برابر با 29 رمضان و روز جمعه 20 مهرماه 1386 برابر با 12 اکتبر 2007 ، روز آغاز ماه شوال 1428 و « عید فطر » برای همه ی زمینیان خواهد بود .
احمد قابل …………………. 18 مهر ماه 1386 …………………….. فریمان
پاورقی
1- البقرة / 148تا 150 ؛ و لكل وجهة هو موليها فاستبقوا الخيرات أين ما تكونوا يأت بكم الله جميعا إن الله على كل شيء قدير @ و من حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام و إنه للحق من ربك و ما الله بغافل عما تعملون @ و من حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام و حيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره لئلا يكون للناس عليكم حجة إلا الذين ظلموا منهم فلا تخشوهم و اخشوني و لأتم نعمتي عليكم و لعلكم تهتدون .
القصص / 59 ؛ و ما كان ربك مهلك القرى حتى يبعث في أمها رسولا يتلو عليهم آياتنا و ما كنا مهلكي القرى إلا و أهلها ظالمون .
آل عمران / 96 ؛ إن أول بيت وضع للناس للذي ببكة مباركا و هدى للعالمين .
منبع: وبلاگ احمد قابل
